Tenis puanlama sistemi nasıl işler?

Bir tenis oyununu, en az iki sayı farkla dört sayıyı ilk alan oyuncu kazanır. Önce her zaman servis atanın skoru söylenir. Uluslararası Tenis Federasyonu'nun (ITF) Tenis Kuralları sıralamayı veriyor: sayı yoksa "love", sonra "15", "30", "40" ve dördüncü sayı "oyun" olur. İki taraf da üç sayı almışsa skor 40–40 yerine "deuce" diye söylenir.

Deuce'tan sonra, bir sonraki sayıyı alana "avantaj" verilir. Sonraki sayıyı da alırsa oyunu kazanır, kaybederse skor yine deuce'a döner. Yani deuce'tan sonra bir oyuncunun üst üste iki sayı alması gerekir. Bir oyun defalarca deuce'a gidebilir; bazı oyunların diğerlerinden çok daha uzun sürmesinin nedeni bu.

İşte birkaç deuce'lu bir oyun. Defne, Emre'ye servis atıyor.

Birkaç pratik nokta. Oyuncular genellikle her servisten önce skoru, önce servis atanın skoru olacak şekilde söyler; böylece ikisi de aynı fikirde olur. Top bir çizgiye değerse içeride sayılır, çünkü ITF, bir çizgiye değen topu o çizginin sınırladığı kortun içine değmiş sayar. Çiftlerde kurallar aynıdır, ama taraftaki iki partner sırayla karşılar ve her oyuncu set boyunca sabit bir sırayla bir oyunun tamamını servis atar.

Padel de aynı sayı adlarını kullanır; deuce'taki kurallarının nasıl farklı olduğunu padel puanlama rehberi gösteriyor.

No-ad puanlama, avantajın olmaması demektir: deuce'ta tek bir belirleyici sayı oyunu getirir. ITF bunu Tenis Kuralları'nın VI. Ek bölümünde onaylı alternatif bir puanlama yöntemi olarak listeliyor. Bazen ani ölüm (sudden death) de denir.

ITF'nin belirleyici sayı kuralları şöyle:

• Deuce yine 40–40'ta söylenir. Ondan sonra tek bir sayı oyunu belirler.
• Karşılayan tarafı seçer. Servisi karşılayan oyuncu ya da takım, servisin kortun sağ yarısına mı sol yarısına mı geleceğini seçer.
• Çiftlerde yer değiştirmek yok. Karşılayan partnerler belirleyici sayıyı almak için pozisyon değiştiremez.
• Karışık çiftlerde karşılayan, servis atanla aynı cinsiyetteki oyuncudur.

No-ad, zamanın kısıtlı olduğu yerlerde yaygındır. UTR Sports bunun üniversite tenisinde ve birçok amatör ligde kullanıldığını ve maçları epey kısalttığını, birçok deuce'lu geleneksel avantajlı oyunların ise bazen 15 dakika ya da daha uzun sürdüğünü belirtiyor.

Avantaj ve no-ad ikisi de meşrudur. Gerçekten önemli olan tek kural, ilk servisten önce herkesin anlaşmış olması. Lig tenisi oynuyorsan ligi belirler. Arkadaşlarla oynuyorsan kısa bir "avantaj mı no-ad mı?" işi çözer; kortta bir saatin varsa ve tam bir maç bitirmek istiyorsan no-ad iyi bir seçimdir.

Flobit, tenis maçı kurarken avantaj ya da no-ad seçmene izin verir; son bölüm bunu anlatıyor.

Seti, iki oyun farkla altı oyunu ilk alan oyuncu ya da takım kazanır. 5–5'te devam edilir ve set 7–5 bitebilir. 6–6'da ITF'nin olağan "tie-break'li set" yöntemi bir tie-break oyunu oynatır ve kazanan seti 7–6 alır. Alternatif, bir taraf iki oyun öne geçene kadar oynanan "avantajlı set"tir. Organizatörler hangi yöntemin geçerli olduğunu ve son setin tie-break'li mi yoksa avantajlı mı olduğunu duyurmalıdır.

Tie-break'te sayılar 0, 1, 2, 3 diye sayılır. 7'ye ilk ulaşan, iki sayı farkı varsa oyunu ve seti kazanır; yani tie-break 9–7 ya da 14–12 bitebilir. Servis, normal oyunlardan farklı bir düzen izler:

Servis atan her sayıdan sonra kortun yarılarını değiştirir ve sağdan başlar. Oyuncular her altı sayıdan sonra taraf değiştirir. Çiftlerde her takımın içindeki servis sırası, setteki sırayla devam eder. Tie-break'te ilk servisi atan oyuncu ya da takım, bir sonraki sette ilk karşılayandır.

Tie-break oldukça genç bir kural. Wikipedia'nın tenis puanlama tarihine göre James Van Alen, onu 1965'te Rhode Island'daki Newport Casino'da sponsoru olduğu profesyonel bir turnuvada deneme olarak tanıttı.

Aşağıdaki bölümler kimin servis attığını ve karşına çıkacak maç formatlarını anlatıyor.

Isınmadan önce yapılan yazı tura belirler. Yazı turayı kazanan, ilk servisi atmayı ya da karşılamayı seçebilir (bu durumda rakip tarafı seçer), tarafı seçebilir (bu durumda rakip servis atmayı ya da karşılamayı seçer) veya rakipten seçmesini isteyebilir. Ondan sonra karşılayan bir sonraki oyunda servis atan olur ve böyle dönüşümlü devam eder.

Tek maçta bu basit. Çiftlerde ilk oyunu servis atan takım, hangi partnerin servis atacağını belirler. Diğer takım, ikinci oyunu hangi oyuncusunun atacağını belirler. İlk servis atanın partneri üçüncü oyunu, ikinci servis atanın partneri dördüncü oyunu atar ve rotasyon setin sonuna kadar sürer.

Oyuncular, her setin birinci oyununun, üçüncü oyununun ve takip eden her tek numaralı oyununun sonunda taraf değiştirir. Set çift sayıda oyunla bitmediyse bir setin sonunda da taraf değiştirirler; çift sayıda oyunla bittiyse bir sonraki setin ilk oyunundan sonra değiştirirler. Tie-break'te her altı sayıdan sonra değiştirirler.

Servis atan ayrıca her oyunun ilk sayısında sağ yarıdan servis atar, sonra yarıları dönüşümlü kullanır ve her sayıda iki hakkı vardır. İlk servis hataysa ikinci servis aynı yarıdan atılır.

Çoğu maç üç setin ikisi üzerinden oynanır; yani iki set kazanman gerekir. Beş setin üçü bazı erkekler etkinliklerinde, özellikle dört Grand Slam'in erkekler tekinde kullanılır. ITF kural kitabı ikisine de izin veriyor. Daha hızlı maçlar için alternatifler de listeliyor ve kulüpler ile ligler kendilerininkini ekliyor.

Maç tie-break'i "süper tie-break" ya da "10 sayılık tie-break" olarak da bilinir. Üçüncü set değildir: maç 1–1 olduğunda, iki sayı farkla 10 sayıya kadar tek bir tie-break oynarsın. Wikipedia'ya göre ATP Tour bu formatı çiftler için 2006'da, WTA Tour 2007'de benimsedi. ITF'nin kendi notu, servis sırasının devam ettiğini ve öncesinde topların değiştirilmediğini söylüyor. Çiftlerde her takım, bir sette olduğu gibi maç tie-break'i için servis ve karşılama sırasını yeniden belirleyebilir.

Ne kadar sürer? UTR Sports şu aralıkları veriyor: düz setlerle biten üç setin ikisi maçı yaklaşık 60 ile 90 dakika, belirleyici sete giden maç 90 dakikadan iki saatin üzerine kadar sürer; ortalama yaklaşık 90 dakikadır. Beş setin üçü maçların ortalaması iki buçuk ile üç buçuk saattir. Sekiz oyunluk bir pro set genellikle 45 ile 60 dakikadır. Gündelik bir antrenman için ısınma süresini ve taraf değiştirmeleri ekle ve bir saatlik mi iki saatlik mi kort tuttuğunu bilmek için oynamadan önce formatı kararlaştır.

Kimse kesin bilmiyor. Dizi orta çağ Fransası'na ait ve kökeni bir bilmece. Wikipedia'nın tenis puanlama maddesi, en eski kaydın 1435'te Charles d'Orléans'ın quarante cinq, yani "kırk beş" geçen bir baladı olduğunu, bugünkü 40'ın buradan geldiğine inanıldığını belirtiyor. 1522'den bir Latince cümle, kabaca "30 kazanıyoruz, 45 kazanıyoruz" diyor. 15'e dair ilk yazılı kuramlar 1555 ve 1579'dan kalma ve köken hâlâ belirsiz.

En sık üç açıklama öne sürülüyor:

• Saat kadranı. Her sayı için yelkovanın çeyrek turu; 15, 30 ve 45. Popüler, ama aynı madde o dönemin saatlerinin genellikle yalnızca saatleri gösterdiğine dikkat çekiyor, bu yüzden şüpheli.
• Jeu de paume'daki kort mesafeleri. Servis atanın sayı aldıktan sonra ileri çıktığı erken bir tenis biçimi. Madde bunu, kortların standart bir uzunluğu olmadığı için akla yakın bulmuyor.
• Altmışlık sayım. Altmışlık sayma sistemi orta çağ hesaplarında ve parada yaygındı, oyuncular da maçlara bahis oynuyordu; 15'lik dört adım buradan gelmiş olabilir.

Sıfır için "love", muhtemelen "playing for love" yani karşılıksız, bahissiz oynamak anlamındaki İngilizce deyimden geliyor. İkinci bir kuram onu Fransızca l'oeuf ("yumurta") ile ilişkilendiriyor, çünkü sıfır yumurtaya benziyor.

Dürüst cevap, kimsenin bilmemesi. Bir maçı puanlamak için tarihe ihtiyacın yok, ama taraf değiştirirken anlatmak için güzel bir hikâye.

Flobit teniste skoru sayı sayı tutar; oyun, set ve maç senin için takip edilir ve skorun 30–15 olup olmadığı konusunda kimse tartışmaz. Maç kurarken şunları seçersin:

• Tek ya da çift.
• Uzunluk: 3 ya da 5 setin çoğunluğu veya 8 oyunluk pro set (yalnızca tek).
• Deuce'taki kural: avantaj ya da no-ad.
• Tie-break: 6–6'da, pro sette 8–8'de oynanır.
• Belirleyici set: tam son set veya 10 sayılık süper tie-break.

Bir kişi her sayıya dokunur; "Son sayıyı geri al" ise yanlış dokunuşu düzeltir. Skor anonsu skoru yüksek sesle İngilizce, Azerbaycanca, Rusça, Türkçe ya da İspanyolca söyler; böylece skoru bağırma ritüelinden kurtulursun. Apple Watch ile skor tutma çevrimdışı çalışır; sinyalin zayıf olduğu bir kortta skoru bileğinden tutabilirsin. iPhone'da ayrıca kilit ekranı için bir Canlı Etkinlik ve büyük, okunaklı bir skorboard için kort kenarı modu vardır, herkese açık bir canlı sayfa ise arkadaşlarının maçı takip etmesini sağlar.

Maç bitince sonuç 24 saat sonra kendiliğinden onaylanır ve gündelik bir maçın sonucuna bu süre içinde itiraz edilebilir. Reytingler, sonuç onaylandığında güncellenir; 1.0–7.0 merdivenini tenis seviyeleri rehberi anlatıyor. Hâlâ oynayacak birine ihtiyacın varsa tenis partneri bulma rehberine bak. Ayrıntılar için canlı skor ve Apple Watch uygulamasına, Flobit'in tenis için yaptığı her şey için tenis sayfasına göz at.

Tenis puanlama sistemi nasıl işler?

Tenis neden 15, 30, 40 diye puanlanıyor?

Teniste deuce nedir, avantaj nedir?

Teniste no-ad puanlama nedir?

Teniste tie-break nasıl oynanır?

Teniste 10 sayılık maç tie-break'i nedir?

Bir tenis maçı ne kadar sürer?

Flobit tenisi sayı sayı puanlıyor mu?